Nyhetsdetaljer | Nesbyen Rotaryklubb

Paradislandet Amerika

Magnus Lindahl. foto: Richard Badham

Lokalhistorie vert levandegjort av Magnus Lindahl

NESBYEN – Måndag 16. mars 2026 fekk Nesbyen Rotary Klubb vere med på ei fenglande reise gjennom tida då lokalforfattar og journalist Magnus Lindahl presenterte den nyleg utgjevne boka si, Paradislandet America.

Boka gjev den første omfattande framstillinga av den massive utvandringa frå Hallingdal til Nord-Amerika. Dette var ei rørsle som var så omfattande at det innan år 1900 budde like mange hallingar i USA og Canada som det var att i dalføret.

Ei personleg og kollektiv historie

Lindahl opna kvelden med å forankre utvandringa i personlege røter. Han delte historia om oldefar sin, Anton Lindahl, som hamna i Nesbyen fordi hans eigen far flykta til Iowa i 1878. Denne personlege koplinga fungerte som ei bru til den breiare historia i regionen.

Presentasjonen trefte fleire sentrale milepålar i den lokale utvandringshistoria:

· Pionerane: Sjølv om den norske utvandringa starta for alvor i 1825, reiste ikkje dei første gruppene frå Nes før i 1840.
· Toppåra: 1867 står fram som eit særleg dramatisk år for Nes og Flå, då nesten 250 menneske reiste i ei einskild bølgje.
· Masseutvandring: Mellom 1841 og 1900 utvandra om lag 12 700 menneske frå Hallingdal – eit tal som var nesten identisk med det samla folketalet i dalen ved hundreårsskiftet.

Frå "Amerkafeber" til brutal røyndom

foto fra boken: Paradislandet Amerika

Lindahl var rask med å avlive dei romantiserte førestillingane som ofte er knytte til reisa. Han omtalte emigrantane som "båtflyktningar" og skildra dei slitsame, vekelange overfartane med seglskuter som Askur.

"Atlanterhavet er ein av dei største kyrkjegardane frå 1800-talet," sa Lindahl, og dokumenterte historier om hallingar som vart gravlagde til sjøs med steinar bundne til anklane.

Motiva for å reise var mangfaldige:

· "Amerikafeber": Skapt av overdrivne "Amerikabrev" som hevda at det låg diamantar i fortaua og at dyr gjekk rundt i gatene, klåre til å bli etne.
· Nød: Den dystre røyndomen med fattigdom og overfolking.
· "Deportering": Lindahl avslørte at enkelte kommunar faktisk betalte for billetten til dei fattigaste innbyggjarane for å lette trykket på dei lokale fattigkassene – ein praksis han samanlikna med deportasjon.

Karakterar som var større enn livet

Den andre halvdelen av presentasjonen skifta fokus mot dei "pussige og lystige" historiene om dei som klarte seg i den nye verda:

foto fra boken: Paradislandet Amerika
· Asle Oscar Sorbel: Son av ein utvandrar frå Gol som vart nasjonalhelt i 1876 då han avslørte kvar den berykta Jesse James-gjengen heldt seg skjult.
· Ingebjørg Viko: Ei kvinne frå Gol som levde som mannen "Samuel Williams" i 40 år. Ho arbeidde som kokk i tømmerhoggarleirar i Montana og stemde i tre val lenge før kvinner hadde røysterett.
· Andrew Helgelin: Diverre hugsa som det siste offeret til seriemordaren Belle Gunness. Lindahl viste fram eit unikt brev frå bror til Andrew, som sjølv fann dei sundlemma leivningane på garden til Gunness.
· Ole Jolheim: Ei solskinnshistorie om ein mann som kom til Ellis Island med berre 10 kroner og bygde opp eit av dei største bakeri-imperia i Los Angeles.
· Olaf Rotegård: Den legendariske skiløparen som vart den første nordmannen på framsida av Life Magazine. Han lærte kjendisar som Clark Gable og sjahen av Persia å gå på ski i Sun Valley.